Wentylacja EX / ATEX – projektowanie i wykonawstwo instalacji

Podczas ładowania akumulatorów trakcyjnych kwasowo-ołowiowych, zwłaszcza wentylowanych, może wydzielać się wodór. Oceniamy typ i liczbę akumulatorów, charakterystykę prostowników, maksymalną liczbę jednoczesnych ładowań i geometrię stanowisk. Na tej podstawie określa się potrzebny dopływ świeżego powietrza, skuteczny wywiew oraz ewentualną klasyfikację stref. Nie przyjmujemy jednej wydajności wentylatora dla wszystkich ładowarek i pomieszczeń.

Nie zawsze konieczne jest osobne pomieszczenie, ale samo umieszczenie stanowiska w dużej hali nie przesądza o bezpieczeństwie. Ważne są rzeczywista emisja wodoru, dopływ i przepływ powietrza w miejscu ładowania, przeszkody pod stropem, lokalizacja urządzeń elektrycznych oraz praca instalacji w każdej zmianie. Wspólnie z osobą opracowującą OZW analizujemy, czy i jaki miejscowy lub ogólny wyciąg jest potrzebny.

Wodór jest znacznie lżejszy od powietrza i może gromadzić się w najwyższych miejscach, pod stropem i w zamkniętych przestrzeniach nad bateriami. Położenie wywiewników i nawiewników musi ograniczać powstawanie takich kieszeni, a nie tylko zapewniać nominalną liczbę wymian powietrza. Układ weryfikujemy dla faktycznej geometrii pomieszczenia, rozmieszczenia baterii i kierunków przepływu; samo umieszczenie kratki wysoko nie gwarantuje skutecznego usuwania wodoru.

Punktem wyjścia są rodzaj akumulatorów, liczba ogniw, parametry ładowania i emisja gazu podana przez producenta lub wyznaczona według właściwych zasad dla danej technologii, m.in. PN-EN IEC 62485-3 dla baterii trakcyjnych. Uwzględniamy jednoczesność ładowania, tryby intensywnego doładowywania, temperaturę, sposób wentylowania i scenariusz awarii. Sam metraż akumulatorowni albo przyjęcie z góry 50 m³/h na ładowarkę nie stanowią poprawnej podstawy projektu.

Nie da się tego ocenić po samej nazwie pomieszczenia. Kluczowa jest klasyfikacja stref w miejscu instalacji oraz wewnątrz toru wyciągowego, zakres dopuszczenia urządzenia, grupa gazowa i warunki pracy. Wentylator może pracować poza wyznaczoną strefą, a jednocześnie transportować mieszaninę potencjalnie wybuchową. Wymagania dla całego układu należy odczytać z OZW i dokumentacji urządzeń, a nie zakładać, że dowolny model z naklejką EX jest właściwy dla wodoru.

Nie. Detekcja jest elementem nadzoru i reakcji na niebezpieczne stężenie, a nie zamiennikiem poprawnie dobranej wentylacji. Projekt powinien określać usytuowanie i zakres pracy czujników, sygnalizację, monitoring rzeczywistego przepływu, zachowanie prostowników przy niesprawnym odciągu, alarmowanie i procedurę bezpiecznego wyłączenia. Konkretne progi i blokady wynikają z analizy ryzyka i dokumentacji obiektu.

Nie wolno przenosić automatycznie założeń z akumulatorów kwasowo-ołowiowych na litowo-jonowe. Przy normalnym ładowaniu typowych baterii Li-ion nie stosuje się identycznego bilansu wydzielania wodoru jak w bateriach wentylowanych. Trzeba jednak odrębnie ocenić zagrożenia wynikające z uszkodzenia ogniw, emisji gazów w sytuacjach awaryjnych, pożaru oraz wytycznych producenta i ochrony przeciwpożarowej.

Zgodnie z § 37 ust. 4 rozporządzenia w sprawie ochrony przeciwpożarowej oceny dokonuje inwestor, projektant lub użytkownik decydujący o procesie technologicznym. W praktyce warto powierzyć opracowanie specjaliście ds. bezpieczeństwa wybuchowego, najlepiej rzeczoznawcy współpracującemu na stałe z danym obiektem i znającemu jego procesy. Taka osoba widzi równocześnie ładowanie baterii, magazynowanie substancji, inne odciągi, automatykę i scenariusze awarii. To nasze zalecenie organizacyjne, a nie ustawowy wymóg, by OZW sporządzał wyłącznie rzeczoznawca. Przed doborem wentylatora uzgadniamy z autorem OZW granice stref i warunki pracy instalacji.

Nie. OZW obejmuje m.in. wskazanie pomieszczeń zagrożonych wybuchem, klasyfikację stref, dokumentację graficzną i możliwe źródła zapłonu. Dokument zabezpieczenia przed wybuchem (DZPW) jest odrębnym obowiązkiem pracodawcy wynikającym z przepisów BHP i obejmuje również środki ochrony oraz zasady eksploatacji. Opracowania powinny być ze sobą spójne; ocena zagrożenia może być elementem szerszej oceny ryzyka.

Nie można tego przesądzić na podstawie samej nazwy substancji. Istotne są ilości i sposób emisji, temperatura, wentylacja, scenariusze awarii i dokumentacja klasyfikacji stref. Podobną analizę wykonuje się m.in. dla rozpuszczalników, lakierów, gazów palnych i palnych pyłów, z uwzględnieniem ich odmiennych właściwości.

Nie. Sprawdzamy również pozostałe komponenty, warunki po obu stronach obudowy wentylatora, kanały, osprzęt, automatykę, źródła zapłonu oraz wymagania eksploatacyjne i odbiorowe. Oznaczenie urządzenia musi odpowiadać wymaganiom konkretnego zastosowania.