Wentylacja warsztatu i lakierni – dlaczego otwieranie bramy nie wystarcza?

W wielu starszych warsztatach rzeczywista wymiana powietrza odbywa się przez otwieranie bram, okien i nieszczelności budynku. Latem może to sprawiać wrażenie, że wentylacja „działa”. Zimą ten sam mechanizm oznacza przeciąg, ogromne straty ciepła i brak kontroli nad jakością powietrza.

Brama to infiltracja, a nie system wentylacji

Otwarta brama może w krótkim czasie wymienić dużą ilość powietrza, ale przepływ zależy od wiatru, różnicy temperatur, czasu otwarcia i geometrii obiektu. Nie daje gwarancji, że zanieczyszczenia zostaną usunięte ze strefy oddychania pracowników.

Dlatego bramę uwzględniamy w bilansie strat cieplnych i infiltracji, ale nie traktujemy jej jako podstawowego urządzenia wentylacyjnego.

Najpierw odciąg spalin przy samochodzie

Jeżeli silnik pojazdu pracuje wewnątrz warsztatu, najskuteczniejszym rozwiązaniem jest przechwycenie spalin możliwie blisko rury wydechowej. Rozcieńczanie ich w całej kubaturze hali wymaga dużo większego przepływu i naraża pracowników zanim zanieczyszczenia dotrą do wyciągu ogólnego.

Warunki Techniczne wymagają odciągów miejscowych tam, gdzie proces jest źródłem miejscowej emisji substancji szkodliwych. W określonych przepisach branżowych dotyczących stanowisk obsługi pojazdów wymagania dotyczące indywidualnych wyciągów spalin są zapisane jeszcze bardziej wprost.

Duży wyciąg wymaga nawiewu kompensacyjnego

Typowy błąd to zamontowanie skutecznego wentylatora wyciągowego bez zaprojektowania skąd ma napłynąć usuwane powietrze. Jeżeli wyciąg usuwa kilka tysięcy m³/h, brakujący strumień pojawi się przez bramy, drzwi, kanały lub sąsiednie pomieszczenia.

W nowoczesnym warsztacie warto więc powiązać wyciąg z kontrolowanym nawiewem. W „czystej” części obiektu może to być np. nagrzewnica z komorą mieszania, która jednocześnie podgrzewa nawiew kompensacyjny.

Recyrkulacja ma sens, ale nie wszędzie

Przy mechanicznej wentylacji z recyrkulacją przepisy BHP wymagają minimum 10% powietrza świeżego w całkowitym strumieniu. Rzeczywisty udział może być większy, jeżeli wynika to z liczby pracowników lub procesu.

Recyrkulacji nie należy stosować m.in. w pomieszczeniach z substancjami trującymi, uciążliwymi zapachami, możliwością nagłego wzrostu stężenia substancji szkodliwych albo zagrożeniem wybuchem. Dlatego powietrze z lakierni, intensywnego odtłuszczania czy innych procesów chemicznych nie powinno być bezrefleksyjnie zawracane do części warsztatowej.

Lakiernia to oddzielna instalacja procesowa

Aktualne rozporządzenie BHP z 12 września 2023 r. wymaga, aby natryskiwanie powierzchni odbywało się na otwartej przestrzeni, w komorach malarskich albo w pomieszczeniach wyposażonych w mechaniczną wentylację i filtrację powietrza. Dla napylania wymagana jest wentylacja doprowadzająca czyste powietrze i zapewniająca nieprzekraczanie dopuszczalnych stężeń czynników szkodliwych.

Jeżeli stosowane materiały lub technologia tworzą zagrożenie wybuchem, dochodzą wymagania ATEX i ochrony przeciwpożarowej. Dlatego nie przyjmujemy jednej uniwersalnej wartości „10 wymian na godzinę” jako podstawy projektu każdej lakierni – parametry trzeba ustalić dla konkretnego procesu i wyposażenia.

Spawanie, szlifowanie i chemia

Warsztat bardzo często nie jest jednym pomieszczeniem o jednym rodzaju zanieczyszczeń. W części obiektu mogą pojawiać się dymy spawalnicze, w innej pyły szlifierskie, a jeszcze gdzie indziej opary preparatów chemicznych. Dobry projekt dzieli te źródła i dobiera miejscowe odciągi tak, aby ograniczyć ilość zanieczyszczeń trafiających do wentylacji ogólnej.

Jak ogrzewać warsztat?

Duże i często otwierane bramy powodują szybkie wychłodzenie strefy pracy. Dlatego dobrze sprawdzają się systemy o małej bezwładności:

• nagrzewnice wodne – gdy dostępny jest kocioł, węzeł lub pompa ciepła,
• nagrzewnice gazowe – gdy chcemy uniknąć rozległej instalacji wodnej,
• nagrzewnice z komorą mieszania – gdy chcemy jednocześnie doprowadzać świeże powietrze,
• rooftop – przy większym serwisie/showroomie z potrzebą pełnej wentylacji i chłodzenia.

Przykład doboru: warsztat i magazyn jako dwie różne strefy

W obiekcie łączącym część warsztatową i magazynową nie powinno się dobierać jednego urządzenia na podstawie całkowitej powierzchni. Warsztat zwykle ma większe straty przez bramy i wentylację, natomiast magazyn może pracować przy innej temperaturze i mniejszej intensywności wymiany powietrza.

Właściwa metoda polega na wyznaczeniu obliczonych strat każdej strefy osobno, a następnie dobraniu liczby i mocy urządzeń dla rzeczywistych warunków pracy.

Co trzeba zebrać przed projektem?

• liczbę i rodzaj stanowisk,
• informację, czy silniki pracują wewnątrz,
• rodzaj chemii i kart charakterystyki,
• spawanie, szlifowanie, mycie, lakierowanie,
• wymiary i częstotliwość otwierania bram,
• maksymalną liczbę pracowników i pojazdów,
• wymaganą temperaturę,
• dostępne źródło ciepła.

Na tej podstawie osobno liczymy odciągi miejscowe, wentylację ogólną, nawiew kompensacyjny i ogrzewanie.

Więcej: wentylacja i ogrzewanie warsztatów, serwisów i lakierni.

Podstawa prawna

Najważniejsze odniesienia to Warunki Techniczne, ogólne przepisy BHP oraz rozporządzenie BHP dotyczące m.in. malowania natryskowego.

W przypadku większych zakładów warto także zobaczyć: odciągi miejscowe w hali produkcyjnej oraz projektowanie i montaż instalacji wentylacji technologicznej.